خبرگزاری حوزه | نمایش فیلم سینمایی «پل» در شامگاه ۱۸ بهمنماه و در جریان بخش سودای سیمرغ چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر در پردیس سینمایی ملت، فرصتی فراهم کرد تا تازهترین ساخته محمد عسگری در معرض داوری مخاطبان و منتقدان قرار گیرد. این فیلم که سومین اثر بلند کارگردان پس از «آسمان غرب» و «اتاقک گلی» به شمار میآید، ادامه همان مسیر فکری و دغدغهمحوری است که عسگری در آثار پیشین خود دنبال کرده بود. انتخاب دوباره ژانر دفاع مقدس نشان میدهد او هنوز این میدان را واجد ظرفیتهای جدی برای طرح مسائل انسانی میداند. «پل» از همان ابتدا تلاش میکند از روایتهای صرفاً قهرمانمحور فاصله بگیرد. آنچه در مرکز توجه قرار میگیرد، انسان است و مسئولیتی که جنگ بر دوش او میگذارد.
در این فیلم، جنگ نه صرفاً بهعنوان یک واقعه تاریخی، بلکه بهمثابه موقعیتی اخلاقی بازنمایی میشود. محمد عسگری میدان نبرد را به بستری برای شکلگیری سیر درونی شخصیتها تبدیل میکند. رویکرد فیلم، تأکید بر انتخابهایی است که انسان در شرایط بحرانی ناچار به مواجهه با آنها میشود. این نگاه، «پل» را از بسیاری آثار حادثهمحور دفاع مقدسی متمایز میکند. مخاطب در طول روایت، بیش از آنکه شاهد پیشروی نظامی باشد، با پیشروی درونی شخصیت اصلی همراه میشود. همین همراهی، شالوده دراماتیک اثر را شکل میدهد. داستان فیلم درباره جوانی است که برای یافتن برادرش راهی جبهه میشود، اما این سفر بهتدریج ماهیتی فراتر از یک جستوجوی خانوادگی پیدا میکند. حضور در فضای جنگ، او را در معرض تجربههایی قرار میدهد که نگاهش به خود و جهان اطراف را تغییر میدهد. این دگرگونی شخصیتی، بهصورت تدریجی و قابل باور شکل میگیرد. قهرمان داستان آرامآرام از موقعیت فردی خود عبور میکند و به درکی جمعیتر از مسئولیت میرسد. این سیر تحول، یکی از ستونهای اصلی روایت فیلم است.
یافتن یک نوزاد در میانه میدان نبرد، نقطه عطفی است که مسیر قصه را بهطور جدی تغییر میدهد. این نوزاد، تنها یک عنصر داستانی نیست، بلکه نشانهای از تداوم حیات در دل ویرانی است. تصمیم شخصیت اصلی برای حفاظت از کودک و تلاش برای یافتن خانوادهاش، فیلم را از فضای صرفاً نظامی دور میکند. در این نقطه، روایت رنگی عاطفی و اخلاقی به خود میگیرد. مواجهه رزمندگان با این مسئولیت ناخواسته، لایههای تازهای از شخصیت آنها را آشکار میکند. همین خط داستانی، بار انسانی فیلم را بهطور محسوسی افزایش میدهد.
«پل» شاید در مقایسه با برخی آثار قبلی کارگردان، فیلمی کاملاً بینقص نباشد، اما در مجموع تجربهای قابل دفاع در سینمای دفاع مقدس محسوب میشود. نفس تولید آثاری از این دست، آن هم با پرهیز از شعارزدگی آشکار، اتفاقی مثبت است. با این حال، فیلم از آسیب دیرآشنای این ژانر نیز در امان نمانده است. تیپسازی برخی رزمندگان، یادآور شخصیتهایی است که پیشتر بارها در سینمای جنگ دیدهایم. این مسئله در بعضی لحظات، از طراوت روایت میکاهد، هرچند فیلم در کلیت خود میکوشد از دام کلیشهها فاصله بگیرد.
از منظر فنی، صحنههای جنگی و جلوههای ویژه از نقاط اتکای «پل» به شمار میآیند. طراحی صحنه و فضاسازی با دقت انجام شده و حس حضور در میدان نبرد را منتقل میکند. میزانسنها در سکانسهای جنگی کنترلشده و بهدور از اغراق هستند. این رویکرد باعث میشود جلوههای ویژه در خدمت روایت باقی بمانند. فیلمساز از نمایش صرف پرهیز کرده و به کارکرد دراماتیک تصاویر توجه داشته است. همین نگاه، کیفیت بصری اثر را ارتقا داده است.
بازی بازیگران در مجموع با فضای اثر همخوانی دارد و تلاش شده نقشها باورپذیر اجرا شوند. با این حال، همانگونه که در شخصیتپردازی دیده میشود، برخی نقشها فرصت عمقیابی بیشتری میطلبیدند. در کنار این مسئله، لحظاتی از طنز موقعیت در فیلم وجود دارد که بهدرستی در دل روایت نشستهاند. این لحظات، بدون آنکه فضای کلی اثر را مخدوش کنند، از سنگینی مداوم روایت میکاهند. طنز در «پل» اغلب طبیعی و برآمده از موقعیت است، نه تحمیلی و بیرونی.
از نظر مضمونی، شباهتهایی میان «پل» و فیلم «هور در آتش» ساخته عزیزالله حمیدنژاد به چشم میخورد. در هر دو اثر، شخصیتی برای یافتن عزیز خود راهی جبهه میشود و در این مسیر با معنایی فراتر از هدف اولیه مواجه میگردد. این شباهت، بیشتر یادآور یک سنت روایی در سینمای دفاع مقدس است تا نشانهای از تقلید. «پل» تلاش میکند با جزئیات و زاویه نگاه متفاوت، هویت مستقل خود را حفظ کند. مقایسه این دو اثر، بیشتر جنبه تحلیلی دارد تا ارزشی.
فیلم در لایههای زیرین خود، مفهوم مسئولیت را به شکلی گسترده بازتعریف میکند. مسئولیتی که تنها به حضور در خط مقدم محدود نمیشود، بلکه شامل مراقبت از جان انسانهای بیدفاع نیز هست. نوزاد فیلم، نمادی از همین نگاه است؛ نگاهی که ایثار را در حفظ حیات معنا میکند. «پل» از این منظر، دفاع مقدس را نه فقط بهعنوان جنگ، بلکه بهعنوان میدان آزمون اخلاق انسانی بازخوانی میکند. این نگاه، از مهمترین دستاوردهای محتوایی فیلم است.
در عین حال، ریتم روایت در برخی بخشها دچار مکثهایی میشود که میتوانست با انسجام بیشتری مدیریت شود. این مکثها گاه از تأثیر عاطفی سکانسها میکاهد. با این وجود، تعادل کلی میان صحنههای احساسی و جنگی حفظ شده است. فیلم از افتادن به دام یکنواختی پرهیز میکند و مخاطب را تا پایان با خود همراه نگه میدارد. فراز و فرودهای روایی، هرچند گاه نامتوازن، اما در مجموع قابل قبول هستند.
«پل» بیش از آنکه فیلمی پرادعا باشد، اثری صادقانه به نظر میرسد. فیلمساز کوشیده پیامهای خود را از دل موقعیتها استخراج کند، نه از طریق بیان مستقیم و شعاری. بسیاری از مفاهیم اخلاقی و انسانی، بهطور غیرمستقیم و از خلال کنش شخصیتها منتقل میشود. این صداقت در روایت، مهمترین سرمایه فیلم است. مخاطب با اثری مواجه است که از دل دغدغه ساخته شده، نه بر اساس سفارش و کلیشه.
در کنار این نقاط قوت، میتوان به فرصتهای از دسترفته در پرداخت برخی شخصیتهای فرعی اشاره کرد. روابطی وجود دارد که قابلیت تعمیق بیشتری داشتند اما بهطور کامل بسط نیافتهاند. این مسئله باعث میشود بعضی خطوط روایی ناتمام به نظر برسند. با این حال، این کاستیها لطمه جدی به کلیت اثر وارد نمیکنند. «پل» همچنان فیلمی است که میتوان آن را تا پایان با علاقه دنبال کرد.
در نهایت، «پل» را میتوان اثری قابل اعتنا در سینمای دفاع مقدس دانست؛ فیلمی که میکوشد با نگاهی انسانی و مسئولانه، ادای دینی صادقانه به شهدای استان البرز داشته باشد. این ادای دین، نه از مسیر شعار، بلکه از راه روایت یک تجربه انسانی شکل میگیرد. «پل» شاید فیلمی بینقص نباشد، اما تلاشی شریف برای پیوند دادن گذشته با امروز است. تلاشی که میتواند مخاطب معاصر را نیز به تأمل وادارد.
بداوود کنشلو
نظر شما